WADY ZGRYZU – jako jedna z przyczyn wad wymowy

Równe uzębienie to nie tylko kwestia estetyki, ale przede wszystkim zdrowia. Wady zgryzu mogą bowiem powodować choroby przyzębia (tzw. paradontoza), utrudniają też dokładne czyszczenie zębów, co sprzyja próchnicy. Niektóre wady zgryzu mogą powodować powstawanie wad i zaburzeń mowy. Dlatego im wcześniej skorygujemy zgryz, tym lepiej.

Korekcję wad zgryzu można zacząć w każdym wieku, a jedynym ograniczeniem jest stan zdrowia zębów, dziąseł oraz wyrostków zębodołowych szczęki i żuchwy. Zasadnicza różnica między starszymi i młodszymi pacjentami sprowadza się do czasu leczenia. Ponieważ tkanka kostna dorosłego jest twardsza i mniej podatna na przebudowę, musi się on uzbroić w nieco więcej cierpliwości - przesuwanie zębów będzie trwać u niego odpowiednio dłużej. Czasem, gdy zęby są nadmiernie stłoczone, bywa, że trzeba niektóre z nich usunąć, aby zrobić miejsce do przesuwania pozostałych.

Rodzaje wad zgryzu:

U dzieci najczęściej spotykamy takie wady, jak:
- tyłozgryz - polega na cofnięciu żuchwy w stosunku do zębów szczęki
- zgryz krzyżowy - to odwrotne zachodzenie zębów 
- zgryz otwarty - brak kontaktu dolnych zębów z górnymi w płaszczyźnie pionowej
- przodozgryz - powstaje w wyniku nadmiernego wzrostu żuchwy ku przodowi lub zahamowania wzrostu szczęki (wysunięcie żuchwy w stosunku do szczęki)

Przyczyny powstawania i konsekwencje wadliwego zgryzu:

Wady zgryzu mogą mieć różne przyczyny - bywa, że są one wrodzone lub nabyte. Aż 80% wszystkich wad ma charakter nabyty i powstaje w ciągu kilku pierwszych lat życia. Jest wiele czynników prowadzących do krzywego ustawienia zębów, m.in.: ssanie kciuka, używanie nieprawidłowych smoczków, zbyt długie karmienie dziecka butelką, oddychanie przez usta (np. u dzieci z przerostem migdałka gardłowego) próchnica. 

Zdecydowanie najczęstszym powodem nabytych wad zgryzu jest próchnica, która niestety dotyczy także dzieci z mlecznym uzębieniem (nawet 3- i 4-latków). Powodem jest zazwyczaj błędne pojęcie rodziców o roli uzębienia mlecznego, bowiem uważają, że o zęby mleczne nie trzeba dbać, bo i tak wkrótce wypadną. Tymczasem zęby te odgrywają bardzo istotną rolę w rozwoju całego narządu żucia. Jeśli dziecko przedwcześnie straci mleczaki i nie ma czym żuć, wówczas tkanka kostna jego żuchwy i szczęki przestaje prawidłowo „pracować”, a jej wzrost ulega zahamowaniu. Gdy po kilku latach zaczną się wyrzynać zęby stałe, w niedostatecznie rozwiniętych szczękach, to zabraknie dla nich miejsca i siłą rzeczy będą się musiały ustawić krzywo. Zaniedbane wady zgryzu mogą przysporzyć dziecku wielu kłopotów. Dzieci z wadami zgryzu, „źle mówiące” są często wyśmiewane przez swoich rówieśników. Może to prowadzić do lęku przed szkołą, zaniżonej samooceny, izolacji, a w konsekwencji do słabszych wyników w nauce. Wady zgryzu mają również poważny wpływ na zdrowie całego narządu żucia. Utrudniają one dokładne czyszczenie zębów, co sprzyja powstawaniu kamienia nazębnego. A zatem, z jednej strony, może to być przyczyną próchnicy, z drugiej zaś prowadzi do paradontozy. Jej rozwój związany jest z nieprawidłowym rozkładem sił działających podczas żucia, przez co kość zębodołów jest nierównomiernie obciążona i może podlegać miejscowemu zanikowi. Prowadzi to do stopniowego obluzowania zębów w zębodołach, a w efekcie - do ich utraty. Większość wad zgryzu można dziś skutecznie skorygować. Wykorzystuje się do tego celu aparaty ortodontyczne ruchome i stałe.

Wady zgryzu, a wady wymowy 

Wady zgryzu mogą doprowadzić do:
SEPLENIENIA MIĘDZYZĘBOWEGO - polega na tym, że podczas artykulacji głosek dentalizowanych szeregu syczącego (s z c dz), ciszącego (ś ź ć dź), szeregu szumiącego (sz ż cz dż) podczas wymowy powyższych głosek język wsuwa się między zęby) Przyczyną tego zaburzenia jest często nieprawidłowy zgryz tzw. zgryz otwarty.

SEPLENIENIA BOCZNEGO – polega na asymetrycznym ułożenia całego języka, w związku z czym czubek języka zbliżony jest do łuków zębowych, lewo lub prawo stronnych (podczas wymowy głosek s z c dz ś ź ć dź sz ż cz dż język „ucieka w bok”). Przyczynami tego zaburzenia mogą być: wady zgryzu (otwarty, boczny), asymetria języka lub warg, a czasem skrzywienie żuchwy, nieprawidłowe nawyki artykulacyjne.

Jeśli wada zgryzu jest przyczyną wady wymowy, konieczna jest korekcja wady zgryzu aby terapia logopedyczna przyniosła pozytywny efekt.

Jak zapobiegać wadom zgryzu u dzieci?
• Dziecko powinno pić mleko matki, gdyż podczas ssania ćwiczy narząd żucia.
• Nie powinno nosić smoczka przez cały dzień, a także z nim spać (ruchy szczęk podczas ssania smoczka negatywnie wpływają na rozwój narządu żucia). Gdy skończy rok powinno całkowicie się od niego odzwyczaić.
• Napoje powinno pić z kubeczka, a nie z butelki ze smoczkiem.
• Zanim dziecko skończy rok, powinno zacząć jeść pokarmy wymagające gryzienia. Trochę później także pokarmy twarde (np. marchew, kalarepę), gdyż one pomagają w wykształceniu nawyku poprawnego żucia.
• Dziecko nie powinno ssać palców, gryźć warg i przedmiotów.
• Nie powinno chodzić z otwartą buzią i oddychać przez usta (czasami, aby to wyeliminować, trzeba udać się do laryngologa).
• Musi dbać o uzębienie (regularnie je szczotkować, leczyć).
• Rodzice powinni pilnować, aby dziecko nie wybiło sobie ząbków lub nie spowodowało urazów szczęk.
• Nie powinno się wyrywać przedwcześnie zębów mlecznych.


Kinga Kowalik