OPÓŹNIONY ROZWÓJ MOWY 

Rodzice bardzo często niepokoją się kiedy ich prawidłowo fizycznie rozwijające się dziecko mówi mało, nie chce rozmawiać z rodzicami, rówieśnikami, ma mały zasób słów albo nie mówi jeszcze wcale. Rozwój mowy dziecka przebiega w kilku etapach (okres melodii, wyrazu, zdania, swoistej mowy dziecięcej). Specjaliści uważają, że u normalnie rozwijającego się dziecka każdy etap może być przesunięty nawet o pół roku. Jeżeli mowa dziecka jest zauważalnie opóźniona w stosunku do rówieśników, to najczęściej mamy do czynienia z tzw. samoistnym (prostym) opóźnieniem rozwoju mowy. Wynika on z indywidualnego tempa i rytmu rozwoju dziecka i w miarę dojrzewania układu nerwowego łatwo ustępuje. U dzieci tych najczęściej obserwuje się początkowy brak mowy do 1, 5 - 2 r.ż , a następnie jej opóźnienie wyrównywane jest do około 4 - 5 roku życia. Proste opóźnienie rozwoju mowy dotyczy głównie chłopców (nawet dwu lub trzykrotnie częściej) i aż w 25 - 30 % przypadków jest dziedziczne. Przyczyny nie są dotychczas w pełni wyjaśnione. Przyjmuje się, że może on być związany z opóźnieniem dojrzewania włókien nerwowych, co powoduje wolniejsze tempo przewodzenia bodźców do mięśni, które biorą udział w mówieniu. Tempo rozwoju mowy dziecka i jej jakość zależą także od środowiska. Zauważmy, że u dzieci zaniedbanych wychowawczo, z niedosytem emocjonalnym i wychowawczym rozwój mowy przebiega z dużym opóźnieniem. Powstaje u nich lęk przed mówieniem, który zniechęca do kontaktów werbalnych. Niestety może zdarzyć się tak, że brak mowy u dziecka nie jest tylko przejściowym stanem wynikającym z indywidualnego tempa rozwoju czy zaniedbań środowiskowych. Zaburzenie rozwoju mowy może być spowodowane uszkodzeniem CUN, nerwów obwodowych, upośledzeniem umysłowym, zaburzeniami psychicznymi, uszkodzeniem słuchu. Jak odróżnić opóźnienie rozwoju mowy wynikające z indywidualnego tempa rozwoju dziecka od opóźnienia, które jest patologią i sygnałem, że dziecko nie rozwija się prawidłowo? Cechą prostego opóźnienia mowy jest prawidłowe rozumienie mowy. Możemy to sprawdzić polecając dziecku, aby przyniosło zabawkę, pokazało gdzie ma nos, oko, ucho, pokazało konkretną rzecz, czy osobę na ilustracji (np. Pokaż, gdzie jest piesek? Na którym obrazku bawią się dzieci?).Ważną informacją jest także dla nas, czy dziecko nie ma kłopotów ze słuchem. W celu orientacyjnego sprawdzenia słuchu dziecka podajemy mu szeptem polecenia np. Pokaż lalkę, zamknij drzwi. Staramy się przy tym nie pokazywać ruchu ust zasłaniając je kartką. Szept powinien być słyszalny przez dziecko z odległości około 5 m. Dobrze jest również sprawdzić sprawność narządów mowy (skierować język w stronę nosa, brody, kącików ust, podniebienia miękkiego, ściągnąć wargi w ryjek, rozciągnąć w uśmiechu itp.) Jeżeli dziecko mówi niewiele lub wcale, ale wykonuje nasze polecenia, jego rozwój intelektualny jest w normie, nie wykazuje znacznych zaburzeń ruchowych narządów mowy i ma prawidłowy słuch to możemy oczekiwać, że mamy do czynienia z prostym opóźnieniem rozwoju mowy. W razie jakichkolwiek wątpliwości należy jednak zwrócić się o pomoc do logopedy, ponieważ wczesna stymulacja rozwoju mowy zwiększa szansę na jej powodzenie.

Jak stymulować mowę dziecka?

  • Należy motywować dziecko do mówienia przez częste rozmowy z nim. Staramy się przy tym mówić prostymi zdaniami używając znanych dziecku słów.
  • Nie przerywajmy dziecku, pozwólmy dokończyć wypowiedź.
  • Dostarczajmy prawidłowych wzorców mowy - słuchanie jest pierwszym etapem rozwoju mowy. 
  • Nie zmuszajmy a zachęcajmy do mówienia.
  • Stosujmy tzw. „kąpiel słowną”, która polega na mówieniu o wszystkim, co dziecko otacza. Wykorzystujemy do tego zwykłą codzienną aktywność. Wykonując daną czynność opowiadamy o niej np. „Robię ciasto, a teraz dosypuję mąki. Popatrz mąka jest biała...”. Mówimy o tym, co dzieje się tu i teraz. Nie przesadzajmy jednak, by nie zalewać dziecka nadmiernie potokiem słów.
  • Przekształcajmy komunikaty dziecka (także gesty) w tekst.
  • Prowadźmy przy dziecku dialog - zadawajmy sobie pytania i odpowiadajmy na nie („Powiedz co miś robi? Miś myje buzię.”)
  • Zapewnijmy dziecku kontakt z rówieśnikami np. na placu zabaw, w przedszkolu.
  •  Powtarzajmy z dzieckiem wyrazy dźwiękonaśladowcze (zachęcajmy dziecko do naśladowania odgłosów otoczenia, odgłosów zwierząt samemu dając przykład, ale uważnie przysłuchując się efektom uzyskanym przez dziecko).
  •  Czytajmy dziecku książeczki, nazywajmy to, co widzimy na ilustracjach (mówimy prostymi, krótkimi zdaniami).
  • Ćwiczmy z dzieckiem narządy mowy w formie zabawy np. oblizujemy się jak kotek po wypiciu mleka, liczymy językiem ząbki, próbujemy dotknąć językiem podniebienia, kącików ust.
  •  Stosujmy ćwiczenia oddechowe polegające na wprawianiu w ruch lekkich przedmiotów (np. papierków, piórek).
  •  Śpiewajmy, powtarzajmy wierszyki, wyliczanki.
  •  Zwróćmy uwagę na ćwiczenia dłoni. Zręczność rąk ma związek ze sprawnym artykułowaniem i mówieniem. Pomagajmy dziecku nawlekać koraliki, budować wieżę z klocków, domek z kart lub twórzmy z nim świat z modeliny lub plasteliny.
  • Gdy dziecko mówi po swojemu, powtarzajmy po nim tę samą treść w poprawionej gramatycznie formie.

 

 

Kinga Kowalik